By Kiedy przeszłość nie chce zostać przeszłością
Są wspomnienia, które nie pozwalają o sobie zapomnieć. Wracają w snach, w ułamkach obrazów, w nagłych falach lęku, które trudno wyjaśnić. Ciało reaguje tak, jakby traumatyczne zdarzenie działo się tu i teraz – mimo że minęły miesiące albo lata. Serce przyspiesza, oddech się urywa, myśli kręcą się w kółko bez wyjścia. Dla wielu osób ten stan jest codziennością, a zwykła rozmowa i wsparcie nie zawsze wystarczy, aby go przerwać.
Terapia EMDR to metoda stworzona właśnie dla takich sytuacji. Opiera się na zrozumieniu tego, jak mózg przetwarza trudne doświadczenia i na czym polega „zablokowanie” wspomnień, które nie dają spokoju. W tym artykule wyjaśniam, czym jest EMDR, jak przebiega sesja, dla kogo jest przeznaczona i co mówią na jej temat badania naukowe.
Czym jest terapia EMDR?
EMDR to skrót od angielskiego Eye Movement Desensitization and Reprocessing, co w języku polskim oznacza odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchu gałek ocznych. Jest to ustrukturyzowana metoda psychoterapeutyczna. Francine Shapiro amerykańska psycholo w 1987 roku zaobserwowała, że szybkie powtarzające się ruchy gałek ocznych wykonywane w określonym kontekście mogą pomóc poradzić sobie z silnymi emocjami. Historia jej odkrycia jest zaskakująco prosta. Shapiro zauważyła podczas spaceru, że ruchy gałek ocznych, które wykonywała myśląc o niepokojącym zdarzeniu, zmniejszały emocjonalne napięcie z nim związane. Postanowiła sprawdzić ten efekt naukowo – i tak zrodził się protokół terapeutyczny, który dziś jest stosowany na całym świecie. W 1989 zostały opublikowane w Jornal of Traumatic Stress wyniki prowadzonych przez nią badań dotyczące wykorzystywania ruchu gałek ocznych w kontekście radzenia sobie z traumatycznymi doświadczeniami. Terapia EMDR pierwotnie była stosowana jako narzędzie do pracy z osobami doświadczającymi traumy i zespołu stresu pourazowego (PTSD). Dziś EMDR to znacznie więcej. To kompleksowy model terapii, który łączy elementy różnych podejść psychoterapeutycznych – poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, skoncentrowanego na ciele – z pracą nad przetwarzaniem traumatycznych wspomnień za pomocą stymulacji bilateralnej.
Jak działa EMDR – mechanizm terapeutyczny
Żeby zrozumieć, dlaczego EMDR pomaga, warto wiedzieć, co dzieje się z traumatycznym wspomnieniem w mózgu.
W normalnych warunkach mózg przetwarza doświadczenia podczas snu – szczególnie w fazie REM, kiedy gałki oczne wykonują szybkie ruchy. To właśnie wtedy mózg „sortuje” zdarzenia, łączy je z wcześniejszymi doświadczeniami, wyciąga z nich wnioski i archiwizuje je jako wspomnienia mniej naładowane emocjonalnie.
Kiedy jednak zdarzenie jest zbyt przytłaczające – zbyt nagłe, zbyt bolesne, zbyt zagrażające – ten naturalny mechanizm ulega zablokowaniu. Wspomnienie pozostaje w mózgu w pierwotnej, surowej formie: z pełnym ładunkiem emocjonalnym, obrazami, doznaniami ciałami, przekonaniami („jestem bezradny”, „to moja wina”, „nie jestem bezpieczny”). Zamiast stać się wspomnieniem z przeszłości, funkcjonuje jak otwarta rana, która przy każdym dotknięciu boli tak, jak pierwotne zdarzenie.
Terapia EMDR pomaga mózgowi przetworzyć trudne wspomnienia, co pozwala na przywrócenie równowagi i umożliwia adekwatne reagowanie na stres oraz różne trudne sytuacje.
Mechanizmem, który to ułatwia, jest stymulacja bilateralna, czyli naprzemienne pobudzanie lewej i prawej półkuli mózgowej. W klasycznej wersji EMDR dzieje się to przez ruchy gałek ocznych: terapeuta prowadzi ręką lub wskaźnikiem przed oczami klienta, który śledzi ten ruch wzrokiem. Stosowane są też inne formy stymulacji – naprzemienne dotknięcia prawej i lewej strony ciała (tapowanie), naprzemienne dźwięki podawane przez słuchawki.
Osiem faz terapii EMDR – jak wygląda praca?
EMDR jest terapią ustrukturyzowaną – przebiega według ośmiu dobrze opisanych faz, które tworzą spójny protokół pracy. Fazy 1-3 to praca nad stabilizacją, rozumieniem, nauką powracania do równowagi, przygotowaniem. W gruncie rzeczy najważniejsza część pracy terapeutycznej.
Faza 1 – Historia i planowanie leczenia. Na początku terapii terapeuta zbiera szczegółowy wywiad: jakie są aktualne trudności, co je poprzedza, jaka jest historia życiowa klienta, jakie zdarzenia mogą leżeć u ich podstaw. Razem z klientem planuje cele do pracy.
Faza 2 – Przygotowanie. Zanim przejdzie się do pracy z trudnymi wspomnieniami, terapeuta uczy klienta technik stabilizacji emocjonalnej – sposobów na zakotwiczenie się w teraźniejszości i wyciszenie intensywnych emocji. To ważny etap, który sprawia, że praca jest bezpieczna i kontrolowana.
Faza 3 – Ocena wspomnienia. Razem z terapeutą klient identyfikuje konkretne wspomnienie (lub obraz z nim związany), które chce przepracować. Nazywa przekonanie o sobie, które do niego przylgnęło („jestem bezradny”, „nie zasługuję na miłość”), oraz przekonanie, jakie chciałby mieć („jestem wystarczający”, „mam prawo do…”). Ocenia też intensywność stresu i siłę wiary w pozytywne przekonanie.
Faza 4 – Desensytyzacja i przetwarzanie. To wisienka na torcie w pracy metodą EMDR. Klient skupia się na trudnym obrazie, przekonaniu i doznaniu w ciele, a jednocześnie podąża za bodźcem. Po każdej serii terapeuta pyta o to, co pojawia się w myślach, obrazach, emocjach i w ciele. Praca trwa do momentu, aż ładunek emocjonalny wspomnienia się zmniejszy.
Faza 5 – Instalacja pozytywnego przekonania. Gdy intensywność stresu maleje, zaczyna się praca z pozytywnym przekonaniem o sobie – terapeuta pomaga klientowi „zainstalować” nowy, zdrowszy obraz siebie w miejsce tego, który przez lata był narzucany przez traumatyczne wspomnienie.
Faza 6 – Skanowanie ciała. Klient skupia się na wspomnieniu i nowym przekonaniu, przenosząc uwagę i sprawdzając, czy nie pozostały w nim jakieś napięcia lub dyskomfort związany z przetwarzanym zdarzeniem.
Faza 7 – Zamknięcie. Każda sesja kończy się w kontrolowany sposób – terapeuta upewnia się, że klient jest stabilny i ma narzędzia, żeby poradzić sobie z ewentualnymi reakcjami między sesjami.
Faza 8 – Ocena postępów. Na początku każdej kolejnej sesji omawia się, co wydarzyło się od poprzedniego spotkania – jakie zmiany zaszły w myśleniu, emocjach, śnie, codziennym funkcjonowaniu oraz sprawdzić czy istnieje jeszcze jakiś dyskomfort.
Kiedy terapia EMDR jest skuteczna? Wskazania kliniczne
EMDR jest metodą opartą na dowodach naukowych, której skuteczność potwierdzono w licznych badaniach. Pierwotnie została opracowana w celu pomocy osobom po doświadczeniu traumy i silnych stresorów – szczególnie w terapii PTSD. Z biegiem lat zakres wskazań znacząco się rozszerzył. Terapia EMDR świetnie sprawdza się także w innych obszarach obejmując nie tylko pracę z traumą prostą, ale także traumy złożone (c-PTSD), zaburzenia lękowe, zaburzenia depresyjne, uzależnienia, a także pracę nad poprawą samooceny, poczuciem wartości, przekonaniami. Metoda EMDR pozwala pracować także w obszarze rozwoju osobistego oraz np. w pracy z zawodnikami w obszarze ich celów sportowych.
Anna Bus – psycholog i psychoterapeutka z certyfikatem EMDR w Warszawie
Jestem psychologiem, psychoterapeutką, psychodietetykiem i certyfikowaną psychoterapeutką uzależnień. Ukończyłam pięcioletnie studia magisterskie na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W pracy terapeutycznej zdobywałam doświadczenie w takich instytucjach jak Klinika Psychiatrii i Stresu Bojowego Wojskowego Instytutu Medycznego, Akademicki Ośrodek Psychoterapii Uniwersytetu Warszawskiego, Kliniczny Oddział Psychiatryczny Szpitala Wolskiego, Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii oraz Poradnia Uzależnień SZPZLO-Ochota.
Ukończyłam szkolenie EMDR i posiadam certyfikat w tym zakresie. Aktualnie uczestniczę w czteroletnim, atestowanym przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne szkoleniu w podejściu ericksonowskim. Pracuję pod stałą superwizją.
W pracy metodą EMDR towarzyszę osobom dorosłym i młodzieży (od 15. roku życia) zmagającym się z traumą i PTSD, złożoną traumą i doświadczeniami DDA/DDD, zaburzeniami lękowymi i depresją, uzależnieniami, zaburzeniami odżywiania.
Ważnym elementem mojej pracy jest poszukiwanie zasobów – tego, co pozwala klientowi poradzić sobie z trudną sytuacją. Nie zakładam z góry, ile sesji potrzeba. Punktem wyjścia jest zawsze aktualna sytuacja i cele, które są ważne dla klienta – a EMDR to jedno z narzędzi, które stosuję wtedy, gdy doświadczenie i ocena kliniczna wskazują, że może przynieść największą korzyść.
Umów się na konsultację – zrób pierwszy krok
Jeśli przeszłość wciąż daje o sobie znać – w snach, w emocjach, w napięciu ciała, w relacjach – warto sprawdzić, czy terapia EMDR mogłaby Ci pomóc. Pierwsze spotkanie to czas na poznanie się, rozmowę o tym, z czym się zmagasz, i wspólne zastanowienie się, jaka forma pracy byłaby najlepsza.
Przyjmuję w dwóch gabinetach w Warszawie oraz prowadzę psychoterapię online dla osób z całej Polski.
Gabinet Warszawa Mokotów – ul. Puławska 28/28 Gabinet Warszawa Śródmieście – ul. Gałczyńskiego 3/4
📞 Tel. 500 608 183 🌐 annabus.pl
Zadzwoń, napisz lub skorzystaj z formularza kontaktowego na stronie. Chętnie odpowiem na Twoje pytania i pomogę ustalić, od czego zacząć.